TS EN 81-20, yolcu ve yük-yolcu asansörlerinin yapımı ve montajı için güvenlik kurallarını belirleyen standarttır. Eski TS EN 81-1 (elektrikli) ve TS EN 81-2 (hidrolik) standartlarının yerini almıştır ve Avrupa'da yeni asansörler için 1 Eylül 2017'den itibaren esas alınmaktadır. Bileşenlerin tasarımı, hesabı ve testleri ise tamamlayıcı standart olan TS EN 81-50 ile düzenlenir.
Standart neyin yerine geçti?
81 serisi, asansör güvenliğini konu başlıklarına bölen bir standart ailesidir. 81-20 ve 81-50 bu ailenin temelini oluşturur.
- TS EN 81-20
- Asansörün bütününü ele alır: kuyu, kabin, kapılar, makine ve kumanda alanları, montaj ve bakım sırasında çalışanların güvenliği.
- TS EN 81-50
- Bileşen tarafını ele alır: tasarım kuralları, hesaplamalar, muayene ve deneyler. 81-20'nin tamamlayıcısıdır.
- TS EN 81-1 / 81-2
- Elektrikli ve hidrolik asansörler için eski metinler. Yerlerini 81-20 ve 81-50'ye bırakmıştır.
Pratikte neler değişti?
Değişikliklerin ortak paydası, kullanıcıyı olduğu kadar asansörde çalışan teknisyeni de korumaktır. Sahada en çok konuşulan başlıklar şunlar:
- Kuyu dibi ve kuyu üstündeki sığınma (kaçış) boşlukları büyütüldü; bakım yapan kişinin ezilme riski azaltıldı
- Kabin ve kuyu aydınlatması güçlendirildi, acil aydınlatmanın kesintide daha uzun süre çalışması istendi
- Otomatik kapıların kapanma kuvveti sınırlandı ve kapı bölgesinde ışık perdesi beklentisi yerleşti
- Kabin üstü ve kuyu dibinde durdurma düzenleri, korkuluklar ve çalışma alanı kuralları netleştirildi
- Kumanda ve makine alanlarına erişim, etiketleme ve kilitleme kuralları ayrıntılandırıldı
- Kabinde mahsur kalan kişinin dışarıyla iletişimi, kurtarma senaryosunun ayrılmaz parçası olarak tanımlandı
Buradaki başlıklar sahadaki karşılıklarının özetidir; bağlayıcı olan standardın güncel metnidir. Ölçü, süre ve kuvvet değerleri sürümden sürüme değişebildiği için proje kararlarını standardın yürürlükteki sürümüne ve yetkili muayene kuruluşunuza göre verin.
Haberleşme tarafında ne diyor?
81-20, kabinde bir acil durum haberleşme aracının bulunmasını genel çerçeve olarak tanımlar; bu aracın nasıl çalışacağını ayrıntılandıran metin TS EN 81-28'dir. İkisi birlikte okunur: 81-20 “olacak” der, 81-28 “şöyle olacak” der.
Pratikte bu, kabindeki alarm butonunun arkasında iki yönlü konuşmayı kurabilen bir cihaz ve karşı tarafta sürekli insan bulunan bir kurtarma servisi anlamına gelir.
Mevcut asansörler ne olacak?
Standart, yürürlüğe girdikten sonra kurulan yeni asansörler için esas alınır. Hâlihazırda çalışan asansörler kendi kurulum dönemlerinin kurallarına göre değerlendirilir; ancak kapsamlı bir modernizasyon ya da kullanım değişikliği söz konusu olduğunda güncel kurallara uyum aranır.
Periyodik kontrollerde ise asansörün türü ve yaşı ne olursa olsun can güvenliğini ilgilendiren başlıklar denetlenir. Acil durum haberleşmesinin çalışır durumda olması bunların başında gelir.
Projede en sık yapılan hatalar
- Kuyu ölçülerini eski standarda göre planlayıp sığınma boşluklarını kaçırmak
- Haberleşme cihazını “sonra takarız” diye bırakıp kablo ve besleme altyapısını çekmemek
- Acil aydınlatma ve alarm için ortak bir yedek besleme planlamamak
- Erişilebilirlik gerekliliklerini (TS EN 81-70) proje sonunda hatırlamak
Sık sorulan sorular
- TS EN 81-20 nedir?
- TS EN 81-20, yolcu ve yük-yolcu asansörlerinin yapımı ve montajı için güvenlik kurallarını belirleyen standarttır. Kuyu, kabin, kapılar, makine ve kumanda alanları ile montaj ve bakım sırasındaki çalışma güvenliğini kapsar.
- TS EN 81-20 ne zaman zorunlu oldu?
- Avrupa'da yeni asansörler için 1 Eylül 2017 tarihinden itibaren esas alınmaktadır. Bu tarihten sonra kurulan asansörlerin uygunluk değerlendirmesi 81-20 ve 81-50'ye göre yapılır.
- TS EN 81-1 ve TS EN 81-2 hâlâ geçerli mi?
- Hayır. Elektrikli asansörler için TS EN 81-1, hidrolik asansörler için TS EN 81-2 metinleri yerlerini TS EN 81-20 ve TS EN 81-50'ye bırakmıştır. Eski standarda göre kurulmuş asansörler ise kendi dönemlerinin kurallarına göre değerlendirilir.
- TS EN 81-20 ile TS EN 81-50 arasındaki fark nedir?
- 81-20 asansörün bütününü ve montajını düzenler; 81-50 ise bileşenlerin tasarım kurallarını, hesaplarını ve test yöntemlerini tanımlar. İkisi birlikte uygulanır.
- Mevcut asansörümü TS EN 81-20'ye uyarlamak zorunda mıyım?
- Çalışan bir asansör, kurulduğu dönemin kurallarına göre değerlendirilir. Kapsamlı modernizasyon ya da kullanım değişikliğinde güncel kurallara uyum aranır. Acil durum haberleşmesi gibi can güvenliğini ilgilendiren başlıklar ise her periyodik kontrolde denetlenir.